Τουρκία: Αλλάζει τους όρους με το γκάζι

Τουρκία: Αλλάζει τους όρους με το γκάζι

tour

Αντιμέτωπη με τη νέα άκρως εθνικιστική Τουρκία του Ταγίπ Ερντογάν που δεν διστάζει να ανοίξει πολλά μέτωπα στη περιοχή προκειμένου να αποκομίσει τα μέγιστα δυνατά γεωστρατηγικά οφέλη είναι η Κυπριακή Δημοκρατία. Η πρόσφατη κρίση και η παρεμπόδιση με πολεμικά πλοία του πλωτού γεωτρύπανου της Eni να ξεκινήσει εργασίες στο τεμάχιο 3 της ΑΟΖ αποτελεί μία μόνο συνιστώσα της πολιτικής της Άγκυρας που βλέπει τη Συρία, την Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο ως θέατρο σταδιακής επέκτασης της επιρροής της. 

Ο «Φ» συζήτησε τα τεκταινόμενα του τελευταίου δεκαημέρου με αναλυτές στην Τουρκία και στην Κύπρο. Το συμπέρασμα προκύπτει περίπου αβίαστο. Τα δεδομένα, μετά το Κραν Μοντάνα, έχουν αλλάξει, η Άγκυρα εκμεταλλευόμενη την καχυποψία στο νησί έχει θέσει σχέδιο Β σε εφαρμογή, την ίδια ώρα που θα μπορούσε να επανέλθει σε τροχιά μιας νέας διεθνούς διάσκεψης με όρους που θα εξυπηρετούν τους στόχους της στην περιοχή.

Ταυτόχρονα, όμως, η επάνοδος στις συνομιλίες το ταχύτερο δυνατόν είναι το μόνο όχημα στη διάθεση της Λευκωσίας, αν θέλει να συνεχίσει και να ολοκληρώσει το γεωτρητικό της πρόγραμμα. Εγχείρημα που χαρακτηρίζουν δύσκολο ακόμα και αισιόδοξοι παρατηρητές. Έτσι όπως έχουν διαμορφωθεί τα πράγματα, πάντως, η ελληνοκυπριακή πλευρά πολύ δύσκολα θα αποφύγει να καταστούν οι υδρογονάνθρακες η έβδομη πτυχή του άλυτου Κυπριακού.

ΑΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΗ ΕΚΠΛΗΞΗ

Οι πολιτικοί αναλυτές με τους οποίους συνομίλησε ο «Φ» θεωρούν ότι η Κυπριακή Δημοκρατία και η εταιρεία Εni θα έπρεπε να περιμένουν πως η αντίδραση της Τουρκίας σε γεώτρηση στο τεμάχιο 3 θα ήταν πολύ πιο έντονη και δυναμική. Πρώτος συνομιλητής μας είναι ο επικεφαλής του τμήματος Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Κουλτούρ στην Κωνσταντινούπολη Μενσούρ Ακιούν, ένας από τους πιο γνωστούς πολιτικούς αναλυτές στην Τουρκία. Τόνισε στην εφημερίδα μας ότι η Άγκυρα είχε επίσημα δηλώσει, με δημόσιες τοποθετήσεις και ανακοινώσεις του υπουργείου Εξωτερικών, πως θα προστατεύσει τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων. «Επιπλέον το τεμάχιο 3 περιλαμβάνεται σε περιοχή που θα είναι σίγουρα διαφιλονικούμενη σε περίπτωση που η διαίρεση της Κύπρου καταστεί μόνιμη. Επίσης, για την Τουρκία και τους Τ/κ τίθεται και ζήτημα κυριαρχίας. Χωρίς διευθέτηση του προβλήματος δεν θα πρέπει να περιμένει κανείς ότι η Τουρκία θα δεχθεί επέκταση της κυριαρχίας των Ελληνοκυπρίων» ανέφερε ο κ. Ακιούν, αγγίζοντας μία από τις μεγαλύτερες διαφορές αντίληψης μεταξύ των πλευρών στο νησί και πρόσθεσε: «Η Τουρκία είναι βέβαια απασχολημένη στη Συρία αυτή την εποχή, αλλά δεν θα πρέπει να πιστεύει κανείς ότι θα ενεργήσει και στην Κύπρο».

Σε παρόμοια λογική κινείται και ο διευθυντής του κυπριακού τμήματος του νορβηγικού Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη PRIO, Χάρης Τζήμητρας, ο οποίος ανέφερε στον «Φ» ότι η Τουρκία ακόμα και να επιτρέψει τη γεώτρηση στον στόχο «Σουπιά» θέτει τα θεμέλια για καινούργιες διεκδικήσεις που δεν περιορίζονται στην Κύπρο, αλλά συναρτώνται και με εξελίξεις στο Αιγαίο και τη Συρία. «Το μήνυμα που θέλει σαφώς να δώσει η Τουρκία στους Δυτικούς συμμάχους και στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ότι ‘δεν μπορείτε να υπολογίζετε σε στρατηγικούς σχεδιασμούς στην περιοχή χωρίς εμάς’» είπε ο κ. Τζήμητρας. Ανέφερε επίσης ότι η Άγκυρα, κρυπτόμενη πίσω από τη Νavtex και τις ασκήσεις με πραγματικά πυρά στην ΑΟΖ, «δοκιμάζει τα όρια όλων, όχι μόνο της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και αυτών που υποτίθεται ότι θα βοηθούσαν όπως η Αίγυπτος, και των εταιρειών και της ΕΕ και των χωρών πίσω από τις εταιρείες… πετυχαίνει με ένα σμπάρο πολλά τρυγόνια».

Ο καθηγητής διεθνών σχέσεων στο «Πανεπιστήμιο Ανατολικής Μεσογείου» της κατεχόμενης Αμμοχώστου Αχμέτ Σοζέν βάζει κι άλλον έναν παράγοντα που καθιστά την Τουρκία πιο επιθετική και την ωθεί σε επίδειξη δυνάμεως. «Για τον Ερντογάν έχει ήδη αρχίσει η εκστρατεία για τις προεδρικές εκλογές του επόμενου χρόνου. Και έχει καταλήξει στο συμπέρασμα πως όσο πιο πολύ ακραία εθνικιστικός είναι ο λόγος του σε θέματα εξωτερικής πολιτικής τόσο περισσότερη υποστήριξη λαμβάνει από τους Τούρκους πολίτες. Δυστυχώς, αυτά που συμβαίνουν τώρα στην Ανατολική Μεσόγειο συμπίπτουν με την εμφάνιση αυτής της νέας Τουρκίας, με τα νέα εργαλεία εξωτερικής πολιτικής που χρησιμοποιεί η Άγκυρα» τόνισε ο κ. Σοζέν.

ΣΥΝΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΟ Β

Ο καθηγητής διεθνών σχέσεων στο «Πανεπιστήμιο Ανατολικής Μεσογείου» Αχμέτ Σοζέν θεωρεί πως η επιστροφή στη διαπραγμάτευση του Κυπριακού είναι μονόδρομος για την Κυπριακή Δημοκρατία, αν θέλει να σταματήσει η αντιπαράθεση με την Τουρκία στην ΑΟΖ. Δεν έχουμε διαπραγματεύσεις, όμως, και βλέπω πως μια επανέναρξή τους είναι πολύ δύσκολη. Αν αναζητούμε, όμως, μια γρήγορη λύση, βραχυπρόθεσμα, τότε θα πρέπει να βρούμε τρόπο εμπλοκής των Τουρκοκυπρίων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τα ενεργειακά ζητήματα. Αντιλαμβάνομαι πως είναι δύσκολο, αλλά στη διπλωματία μπορούν να βρεθούν αρκετά δημιουργικοί τρόποι για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο», ανέφερε στον «Φ» ο κ. Σοζέν.

Ο Χάρης Τζήμητρας τονίζει ότι η κρίση στην ΑΟΖ είναι μέρος του τουρκικού σχεδίου Β ως αποτέλεσμα της αποτυχίας της διάσκεψης για την Κύπρο στο Κραν Μοντάνα. «Το Κυπριακό με τον τρόπο που το γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, κατά την άποψή μου, έκλεισε ως κύκλος. Η Τουρκία θα επανέλθει στο διάλογο, αν επανέλθει, με όρους πολύ διαφορετικούς από τους προηγούμενους. Το ίδιο και οι Τουρκοκύπριοι, που αυτή τη στιγμή δεν φαίνεται να έχουν λόγο επιστροφής, όπως και η διεθνής κοινότητα που έχει επίσης δείξει πως αν δεν υπάρξει σαφής τοποθέτηση και πρόοδος και από τα δύο μέρη δεν θα πρέπει να αναμένονται εξελίξεις σε διεθνή φόρουμ».

Αντίδραση σε πολλά ανοιχτά μέτωπα

Ο Μενσούρ Ακιούν, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Κουλτούρ, θεωρεί πως η αντίδραση της Τουρκίας σε γεωτρήσεις στην Κυπριακή ΑΟΖ θα είναι διαρκής. «Μπορεί να μη χρησιμοποιήσουν τον ίδιο μηχανισμό, τις στρατιωτικές ασκήσεις, αλλά θα επιστρατεύσουν οικονομικές και διπλωματικές πιέσεις στην Ιταλία, ας πούμε και στις άλλες χώρες που εμπλέκονται στο γεωτρητικό πρόγραμμα της Κύπρου», λέει ο κ. Ακιούν και επισημαίνει ότι η μόνη οδός για να αποφευχθούν νέες αντιπαραθέσεις είναι η επιστροφή στη διαπραγμάτευση του κυπριακού.

Ο διευθυντής του PRIO Κύπρου, Χάρης Τζήμητρας, θεωρεί ότι το δέλεαρ της ένταξης στην ΕΕ έχει προ καιρού πεθάνει στο μυαλό των Τούρκων πολιτικών. Παρόλα αυτά η Άγκυρα καλλιεργεί ένταση και γιατί έχει βλέψεις από την ΕΕ σε κάποια τεχνικής φύσεως θέματα, τα οποία προσδοκεί να εξασφαλίσει στην επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής ΕΕ- Τουρκίας στη Βάρνα της Βουλγαρίας. «Συγκεκριμένα, κονδύλια για τη μετανάστευση, μία ειδική ρύθμιση για το καθεστώς θεωρήσεων κυρίως για τους επιχειρηματίες και ενδεχομένως μια αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης. Επομένως, μελετώντας την εξωτερική πολιτική δεκαετιών για την Τουρκία αυτό που βλέπουμε είναι ότι πριν από τέτοιες κρίσιμες συναντήσεις ανοίγει μέτωπα, ανοίγει διαπραγματευτικά χαρτιά, τα οποία και αργότερα εξαργυρώνει στις συναντήσεις αυτές», ανέφερε ο κ. Τζήμητρας και πρόσθεσε: «Η Τουρκία είναι ορθολογιστική χώρα στην εξωτερική της πολιτική, μαξιμαλιστική μεν αλλά ορθολογιστική. Το τραβά μέχρι εκεί που πάει το σχοινί και μετά υπαναχωρεί. Απ’ όλα αυτά, όμως, κάτι κρατά στο τέλος. Και βγαίνει ένα βήμα μπροστά απ’ εκεί που ήταν προηγουμένως».

Πολιτικό κενό στην περιοχή

Οι συνομιλητές του «Φ» επισημαίνουν ότι η Τουρκία δεν συναντά ουσιαστική αντίδραση στη μαξιμαλιστική εξωτερική της πολιτική διότι τα περιφερειακά και διεθνή δεδομένα έχουν αλλάξει δραστικά. «Το πρώτο και κυριότερο είναι ότι υπάρχει φυσική απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών από την περιοχή. Δεν λέω ότι η προηγούμενη κυβέρνηση των ΗΠΑ τα έκανε όλα σωστά στο Μεσανατολικό, αλλά είναι η πρώτη φορά που έχουμε αληθινή απουσία των ΗΠΑ. Αυτό δημιουργεί ένα πολύ ουσιαστικό κενό. Η περιοχή μας δεν εντάσσεται στις προτεραιότητες της σημερινής αμερικανικής κυβέρνησης. Επιπλέον, για πρώτη φορά, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είναι υποστελεχωμένο. Συνεπώς, ο συνδυασμός των δύο είναι καταστροφικός κι αυτό αφήνει ένα τεράστιο κενό» αναφέρει ο Χάρης Τζήμητρας και καταλήγει: «Ο δεύτερος παράγοντας είναι η ΕΕ, η οποία περνά κρίση θεσμική και δεν είναι στην καλύτερη φάση της. Αυτό σημαίνει ότι και η ΗΠΑ και η ΕΕ έχουν σχεδόν μηδενική επιρροή στην Τουρκία».

Ο Αχμέτ Σοζέν τονίσει ότι η Τουρκία κάνει επίδειξη δυνάμεως για να πετύχει κέρδη στο διπλωματικό πεδίο. «Το θέμα είναι πως δεν ζούμε σε κόσμο όπως αυτόν που είχαμε συνηθίσει τα τελευταία πενήντα χρόνια. Σήμερα κυβερνούν τον κόσμο άνθρωποι όπως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ερντογάν. Και κρίνοντας από τη συμπεριφορά του Ερντογάν σε θέματα εξωτερικής πολιτικής τα τελευταία δύο χρόνια, πιστεύω ότι είναι διατεθειμένος να πάρει ρίσκα. Επιπλέον αυτή την περίοδο οι Ηνωμένες Πολιτείες, η ΕΕ, η Δύση ευρύτερα δεν έχει πλέον επιρροή στην Τουρκία. Ό,τι και να πει ο Πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Αντόνιο Ταγιάνι, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ ή άλλοι αξιωματούχοι της ΕΕ δεν θα έχει αντίκτυπο στην Άγκυρα», μας είπε ο καθηγητής του «πανεπιστημίου» της κατεχόμενης Αμμοχώστου και τόνισε: «Σήμερα η Τουρκία είναι πολύ διαφορετική από τη χώρα που ήταν στις αρχές του 21ου αιώνα, όπου ακόμα κι εγώ στήριξα τη διαδικασία εκδημοκρατισμού που προωθούσε το κυβερνών κόμμα ΑΚΡ του Ταγίπ Ερντογάν. Σήμερα η Τουρκία είναι πολύ εστιασμένη στα θέματα που αφορούν τα σύνορά της».

Οι συνομιλίες αποτρέπουν τις εντάσεις

Οι ακαδημαϊκοί και πολιτικοί αναλυτές που μίλησαν στον «Φ» ήταν σύμφωνοι. Μόνο με επανέναρξη του διαλόγου στο Κυπριακό μπορούν να αποφευχθούν εντάσεις. «Θεωρώ ότι και οι δύο πλευρές, μετά και τις εκλογές, θα πρέπει να καθήσουν ξανά στο τραπέζι και να διαπραγματευθούν καλή τη πίστει για να εξεύρουν μια λύση στη βάση των παραμέτρων του ΟΗΕ που θα διαρκέσει στον χρόνο. Αν αυτό δεν είναι δυνατόν, τότε θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο μιας λύσης δύο κρατών, ώστε να μην αντιμετωπίζουν προβλήματα αυτού του είδους στο μέλλον» ανέφερε ο καθηγητής Μενσούρ Ακιούν, τονίζοντας πως η προτιμότερη επιλογή είναι η ομοσπονδιακή διευθέτηση του προβλήματος.

Ο διευθυντής του PRIO Κύπρου τονίζει ότι η επάνοδος στις διαπραγματεύσεις θα πρέπει να συνοδευθεί με διασφάλιση των δικαιωμάτων των Τ/κ στην ενέργεια που θα εφαρμοστεί μετά τη λύση. «Η ελληνοκυπριακή πλευρά πρέπει να δείξει με πολύ σαφή τρόπο ότι επιθυμεί να ξαναγυρίσει στις συνομιλίες. Και να δείξει με έμπρακτο τρόπο ότι μεριμνά και για τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων ως πολιτών μιας ομόσπονδης Κύπρου. Έχουν συζητηθεί πολλοί τρόποι μέχρι σήμερα. Θα μπορούσε να είναι η σύσταση ενός Ταμείου Υδρογονανθράκων, θα μπορούσε να είναι μια επιτροπή εξέτασης των ζητημάτων. Να φανεί με κάποιο τρόπο ότι το μερτικό των Τουρκοκυπρίων είναι διασφαλισμένο μετά τη λύση» ανέφερε ο Χάρης Τζήμητρας.

Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Αχμέτ Ζοζέν. «Η μόνη διέξοδος για την κυπριακή κυβέρνηση είναι να αναζητήσει με σθένος λύση του Κυπριακού. Αντιλαμβάνομαι πως αυτό είναι πολύ δύσκολο, είναι σχεδόν αδύνατο αυτή την περίοδο, αλλά αν είχαμε καταφέρει να λύσουμε το πρόβλημα στο Κραν Μοντανά, όπου φθάσαμε πολύ κοντά, σήμερα δεν θα είχαμε να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα, καθώς το τεμάχιο 3 θα ήταν μέσα στη ΑΟΖ της επανενωμένης Κύπρου. Μπορεί να ακούγομαι ιδεαλιστής, αλλά πιστεύω πως αυτή είναι ο πιο ορθή οδός» τόνισε ο καθηγητής διεθνών σχέσεων στο «πανεπιστήμιο» της κατεχόμενης Αμμοχώστου.

Πηγή: reporter.com